Türkmenistanyň

 "Prezidentbank"

Täjirçilik banky

Bankyň ösüş ýoly

Türkmenistanyň XXI-nji asyr Altyn Asyrynda halkyň durmuş-hal ýagdaýynyň ýokarlandyrmagyny  maksat edinip, Ýaşulularyň IX Döwlet maslahatynyň, Halk Maslahatynyň we Umumymilli „Galkynyş“ hereketiniň bilelikdäki mejlisinde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň 2000-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda N4549 belgili kararyna laýyklykda  „Prezidentbank“täjirçilik banky döredildi. Bank Türkmenistanyň bütin dünýäde baky Bitarap Döwlet hökmünde abraýynyň artýan, ýurduň kop pudakly ykdysadyýetiniň ýokary depginler bilen ösýän döwründe döredi. Döredilen ilkinji gününden başlap bank Türkmenistanyň banklarynyň içinde öz mynasyp ornuny tapdy. Daşary ýurtlara haryt çykarýan we daşary ýurtlardan getirilýän harytlary ýerli önümçilikler bilen çalyşýan telekeçileri karzlaşdyrmak, şeýle hem degişli Hökümet maksatnamalary boýunça Türkmenistanyň  raýatlaryna ipoteka karzlaryny bermeklik  bankyň esasy ugry edilip saýlanyldy. Şu günki gün Türkmenistanyň „Prezidentbank“TB-y ipoteka karzlaşdyrmasy boýunça ýurduň bank ulgamynda öňdebaryjy orny eýeleýär.

Biziň Bankymyz- ýaş banklaryň   biri, hünärmenleriň ortaça ýaşy 30-ýaş.

2006 –nji ýyldan başlap bankyň guramaçylyk  düzümi düýpgöter täze görnüşe eýe boldy. Bank öz ösüş dowamlylygynda, özüne degişli ähli taraplaryň isleglerini kanagatlandyrmaklyga şert döredip, bank önümlerini we hyzmatlar toplumyny köptaraplaýyn yzygiderli ösdürmek bilen ýyl-ýyldan müşderisiniň sanyny artdyryp gelýär.  Munuň özi   bank işgärleriniň sanynyň artmagyna getirip, döredilen gününden bäri işgärleriň sanynyň 14,5 esse ösmegine getirdi.   Bankyň işiniň ösüşi we gazanan netijeleri banky dolandyrýan hünärmenleriň  iş tejribesine, bilimine, sowatlylygyna, iş ukuplygyna bagly bolup durýar. Häzirki wagtda bankda işgärleriň geldi-geçerlik meselesi ýüze çykanok, sebäbi  bank  işgärleriniň bank işinde, hukuk we salgyt ugurlary boýunça bilim derejelerini artdyrmak bilen işgärleriniň zähmetini höweslendirmekligi öz öňünde maksat edip goýýar. Işgärleriň bilim derejelerini, iş ukuplylygyny ýylda geçirilýän synaglar arkaly bahalandyrýar.        

Bank  takyk bahasy 10,0 mlrd. manatdan ýokary bolan binany we  esasy serişdeleri  öz hususy erkin serişdeleriniň hasabyna gazandy.  Çekilen serişdeleriň düzüminde hususy serişdeler bank işjeňliginiň özenidir. Hususy serişdeler dürli gaznalaryň we peýdanyň jemlenen görnüşinde maliýe serişdeleriniň  ähmiýetli çeşmesi bolup  çykyş edýär. Bank görkezijileriň ösmegi   dünýäde belli tehnika  öndürüjileriň   önümleriniň bankda täzeden enjamlaşdyrylyp we kämilleşdirilip gurnalmagy bilen amala aşyrylýar, şunuň bilen birlikde müşderilere edilýän hyzmatlaryň hiliniň gowulanmagy , işgärleriň öndürüjilikli  zähmetiniň ösmegini     üpjün edýär. Aktiwleriň diwersifikasiýasy  girdeji getirýän aktiwler karz gatnaşyklarynyň  we hyzmatlaryň görnüşinde,  şeýle-de adaty däl bank amallary we hyzmatlary bilen hususy serişdeleriň artmagyna getirýär.      

Bank ukyplylygyny 2 sany derejede dolandyrýar.  1 –nji dereje ýagny merkezleşdirilen bank ulgamynyň durnuklylygyny  üpjün etmek üçin hökmany ykdysady kadalaşdyryjylar TMB-y tarapyndan tassyklanyp, banklar tarapyndan  ykdysady kadalaşdyryjylaryň  bankyň öz borçnamalaryny ýerine ýetirmek ukuplylygyny, hususy serişdeleriniň  ýeterlikliligini häsiýetlendirýän  ykdysady görkezijilerini  gözegçilikde saklamagy, 2-derejeli merkezleşdirilmedik, ýagny bankyň aktiwleriniň we passiwleriniň  ýerlikli  sazlaşykly dolandyryp  töwekgelçiligiň öňüni almakdan ybarat. Bank öz borçnamalaryny ýerine ýetirmek ukuplylygyny gözegçilikde saklap, häzirki, umumy we çalt ukyplylygynyň kadalaşdyryjylaryny  bellenen çäklerden ep-esli ýokary ýerine ýetirýär.

Bankyň ösüşini esaslandyryjy karz amallary diňe aktiwleriň düzüminde agramly bölegi emele getirmän , bankyň  girdeji düzüminiň agramly bölegini düzýär.  Bank  karzy  Türkmenistanda hereket edýän kanunçylygyň we düzgünleriň çäklerinde dolandyryp, taraplaryň ylalaşyklaryny göz öňünde tutup, karzy gaýtaryp bermek, möhletlilik, töleglilik, maksatlaýyn ulanylmak we üpjünçilik ýörelgelerinde amala aşyrýar. Karzlaryň göterim derejesi bankyň   alyp barýan karz syýasatyna baglylykda karz toparynyň taýýarlamagynda we Müdüriýetiň başlygynyň   tassyklamagynda kesgitlenýär. Bankyň karz bukjasynda karz goýumlarynyň agramly bölegi ipoteka  karzlarydyr. Ipoteka karzlarynyň serişdeler bazasy TMB-y tarapyndan merkezleşdirilen serişdeleriň hasabyna karzlaşdyrylýar. Ipoteka karzynyň ösüşiniň barha ýökarlanmagynyň sebäbi, ministrlikleriň we pudak dolandyryş edaralarynyň  öz işgärlerine we Aşgabat şäheriniň ýaşaýjylaryna ýokary amatlyklary bolan  otaglaryň ýerleşişi gowlandyrylan ýaşaýyş şertleri has oňaýly ýaşaýyş jaýlaryny gurmak bilen düşündirilýär. Karz alyjynyň öýüň bahasynyň 10%-den az bolmadyk möçberini öz hususy serişdeleriniň hasabyna ýa-da 50%-i  gurluşygy maliýeleşdirýän edara kärhanalaryň, ministrlikleriň hasabyna tölenen  ýagdaýynda  „Prezidentbank TB “-nyň ipoteka karzynyň şertlerine görä karzyň möçberi satyn alynýan jaýyň bahasyndan 90% ýa-da 50% -den artyk bolmadyk möçberinde karz bermekligi amala aşyrýar.

Ipoteka karzlary esasy bergini   gaýtarmaklyga 5 ýyla çenli ýeňillik möhleti bilen berilýär. Şeýle-de ipoteka karz alyjylara   talap edilýänçä toplama goýumyny  açmaklyk hukugy berilýär, ol hasapdaky serişdeler  ipoteka karzyny ýapmaklyga gönükdirilip biliner. Bankyň  maýasynyň ýeterlilik kadalaşdyryjysynyň    hasaby çykarlanda ipoteka karzynyň  töwekgellik derejesi karzyň göwrümiň 50% -i düzýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň  Türkmenistanyň ähli ýaşaýjylarynyň haýsy ýerde - şäherde ýa-da obalarda ýaşaýandygyna garamazdan, ýaşaýyş jaýyny satyn almaklyga ýeňillikli şert bilen uzakmöhletleýin karz bermek  boýunça öňe süren wajyp meselesi   ýurdumyzda ýaşaýyş jaý syýasatyny durmuşa geçirmekde täze öňe gidişlik boldy.

Şeýle-de bank diňe ýaşaýyş maksatly ipoteka karzy bermek bilen çäklenmän, telekeçilere Türkmenistanyň çäklerinde ýaşaýyş jaýlarynda we aýratyn duran gurnamalarda ýerleşen iş otaglaryny, dükanlary, ammar jaýlaryny satyn almaklyga, dünýä ülňülerine gabat gelýän, dünýä bazarynda bäsleşip biljek önümçiligi ösdürmeklige,  ony giňeltmeklige gerek bolan ösen tehnologiýa  enjamlaryny, çig mallary, önümçilik we  ilata hyzmat ediş  binalaryny gurmaklyga gönükdirip karzlary berýär.

 Azyk garaşsyzlygyny, bolçulygyny ösdürmek syýasatynda bankyň belli bir derejede goşandy bar. Hormatly Prezidentimiz  hususy telekeçiligi hemmetaraplaýyn höweslendirmegi özüniň geçirýän syýasatynyň ileri tutulýan ugry diýip yglan etdi. „Guş Toplumy“ Türkmenistanyň guşçulyk önümleriniň bolçulygyny döretmegiň ýolynda ilkinji iri ädim boldy. Türkmenistanyň içerki bazarlaryny ýylda  üç müň  tonna guş önümleri bilen üpjün etmek maksady bilen Toplum onuň eýeleriniň öz serişdeleriniň,  şeýle hem bank karzynyň hasabyna döredildi. Karz akymy uzakmöhletli , örän ýeňillikli şertlerde  açyldy we häzirki wagt taslamanyň  99,9 % -i maliýeleşdirildi.  „Guş toplumy“ ilkinji önümi berip başlady we  hil taýdan, elýeter bahasy bilen uly  islege eýe boldy.

Hormatly Prezidentimiziň ykdysady strategiýasy  durmuş taýdan nazarlandyrylan häsiýetdedir. Karzyň durmuş mümkinçiligi onuň hereket etmeginiň köp ugurlarynda ýüze çykýar. Aslynda, karzlaryň ähli görnüşleriniň durmuş ugry bardyr. Sarp  ediş karzynyň durmuş ähmiýeti has   hem uludyr, sebäbi ol ilatyň ýaşaýyş derejesiniň çalt ýokarlanmagyna ýardam berýär.

Bank öz aktiwlerini Türkmenistanyň bir banklarynyň esaslyk maýasyna ornaşdyryp, gymmat baha kagyzlaryndan  hasaplanan diwidentleri alýar. Geljekde bank öz paýnamasyny  artdyrmagy meýil edinýär. Bank diňe bank amallaryny maliýeleşdirmek bilen çäklenmän,  öz işgärleri üçin  has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan 2 sany  ýaşaýyş jaýlarynyň   gurluşygyny hem maliýeleşdirýär.     

Bank hemişe pul dolanşygyny gowulandyrmak, pul serişdelerini doly we özwagtynda banklaryň kassalaryna gaýtarmak maksady bilen, hyzmat  edilýän edaralarda, kärhanalarda kassa düzgünleriniň dogry alnyp barlyşyny gözegçilikde saklaýar. Milli pul birligi –manadyň hümmetiniň  durnuklygyny ýokarlandyrmak  bilen   bank  pul dolanyşygynyň toplumynda nagt däl görnüşde  pul dolanşygyny kadalaşdyrmak üçin şert döredýär. 2008-nji ýylyň başyndan bäri  bank ipoteka karzy boýunça başlangyç  töleg serişdelerini çekmekligi ýola goýdy.  Nagt pul serişdelerini  çekmeklik  işjeňliginde bank howpsuzlyk şertlerini berk talap edijilik düzgüninde üpjin edýär.  Türkmenistanda Bankara walýuta birjasynyň işiniň dikeldilmegi, hojalyk subýektleriniň hasaplaşyk hasaplaryny açmaklary bilen bankda  çekilen serişdeleriň artmagyna getirdi. Halka daşary ýurt pulundaky pul geçirimlerini ugratmak we kabul etmek  üçin “Western-Union”ulgamynyň hyzmatlary ýola goýuldy. Şeýle-de  daşary ýurt walýutasynyň alyş –çalyş nokatlary bankda we bankyň çäginden daşary  hereket edýär.    Bank öz müşderisi bilen gatnaşygy hyzmatdaşlyk  ýörelgesinde gurnap, olara hyzmatlaryň  täze görnüşlerini, ýagny girew üpjünçiliginde marketing barlamasy, täjirçilik meýilnamalaryny taýýarlamak ýaly görnüşleri  hödürleýär. TTB “Prezidentbanky”  geljekde  bank  hyzmatlarynyň  görnüşini  giňeltmek  maksady bilen bank  ulgamynda 5 ýyl möhlet bilen maliýe  lizing   amallary  ýola goýmaklygy  göz  öňünde   tutýar. Mundan başga-da daşary ýurt walýutasynda karzlary meýilleşdirýär.

Bank  her aýda öz maliýe–hojalyk işjeňligininiň netijesini  jemläp, bank düşewüntligine, girdejileriň durnuklylygyna, töwekgelçiligi peseltmek we başga-da birnäçe bank görkezijilerine, şeýle-de  esasy  gaznalaryň we serişdeleriň ulanyş amatlyklaryna   seljerme geçirýär. Bank  hemişe:

-   harajatlaryň  gurluşy we olaryň düzüminiň göwrümini;

- bankyň aktiwleriniň we passiwleriniň gurluşynyň ýütgemegini;

-  bank işjeňligini üznüksiz ýagdaýda üpjin etmeklikligi gözegçilikde saklaýar.    

Bank öz ösüş dowamlylygynda, özüne degişli ähli taraplaryň isleglerini kanagatlandyrmaklyga şert döredip, bank ulgamyna maksatlylyk, dolandyrmaklyk ýaly häsiýetler mahsus bolup, geljekde balans peýdany ýokarlandyrmaklygy maksat edinýär.